Anna Elżbieta Kamieniecka
[EN]
Truth, goodness and beauty – which we long for, to which we involuntarily refer, and which do not cease to be our point of reference – this triad is effectively taken away from us today. In the world of contemporary art it seems to belong to a dying breed.
Far from ideology infiltrating everything, there is however another world. A world in which we can recognize our own metaphysical feelings, yearnings and hopes. A world that many tried to replace by marxism, psychonalysis, avant-garde and the socialization of art, erasing any traces of supernatural and even the word God from use.
Ewa Malijewska seems immune to accusations of reactionism which are today commonly used to shame those artists who do not forget the world of spirit. She does not succumb to fashions and does not trade spirituality for the crumbs of New Age. By her art she proves that in the garden of arts, not every tree was cut off. Color, light and the mysterious nerve guiding the painter’s hand can still begin the spiritual quest, instead of being a tool of politically correct strategies. The contemporary art does not need to drown in the swamp of (neo) avantgarde: human secretions or household appliances that are called Artifacts. And we are not obliged to follow the modernity which adopted the pose of mocking the divine, the pose which ever since has remained still like a fly trapped in amber.
Ewa’s paintings show us a world repulsed and displaced in the time of militant dechristianisation which is more and more accepted on the basis of osmosis, as if the socjety forgot that the highest Latin civilisation grows out of Christianity. This type of painting reminds us of a hand outstretching for the baton that was shared by the artists of all time, who were not afraid of the spiritual and the existential realm. Today these connections with the past are undermined by the contemporary art theories, and their influence reaches not only the Academy of Arts or university departments, but also the Church itself.
In the contemporary gallery the protagonists of Ewa’s works often exist as objects of contempt or ridicule. God has never disappeared from the minds of revolutionaries – who are still omnipresent since the Bolshevik Revolution – as if they could not create anything, except something contradicting God Himself. The avant-garde pretends to not care so much about God, still He is the number one public enemy in the reservoir of their imagination. However, Ewa does not dialogue with blasphemy, which has long been an act of breaking open doors, in an era of easy transgressions. She goes her own way, leaving behind the boggy ground of the self-admirers ridiculing the sacred. Today it costs nothing.
She proves that Mary and Jesus do not need to be figures taken out of trivialized iconography. With a fresh perspective of a convert, she takes us to places abandoned by contemporary artists and benefits from the lack of crowds and noise. Let us take the image of the Crucified Jesus – with a striking charge of suffering but also something intimate, which has its origin in a gaze directed exactly at the recipient and telling the story of the Holy Blood in a way that eludes easy references to tradition. At the same time the painting reveals personal tones in the contact with the God-Man – the thirst for encounter, the desire of experience and the closeness to the Mystery that heals.
Our Lady of Gietrzwałd or of Kodeń, is the mother with whom we establish close contact, and not a distant marble Saint who harshly contemplates the man’s fall. She is the mother who looks at us and through us, the mediator between eternity and here and now, the conqueror of the obstacles on the way between us and the God-Man. It is a sacred synthesis – of greatness and humility. Holy Spirit – in the materialistic world where we have sold our senses to the idol of pleasure, the images connecting us with the divine world become a slander for entire generations of avant-garde. Avant-garde exterminating traces of spirituality in the vast and silent spaces of contemporary art museums, where the artist operates by the metod of shock, perversion and maniacal focus on his own ego, becomes a dead end street in the 20th and 21st centuries.
The Holy Spirit, this mysterious person, reveals Himself in places where entire layers of humility have not yet been exterminated. He seems present there, where we give Him a voice and where we open ourselves to the presence of the personal God whose existence is undermined botn by the communism and the New Age.
And God? This word is so often erased, put aside in a corner, and if it has a raison d’etre, than it must be an object of ridicule. The body, pleasure, or even entropy itself, have become idols. In the face of those idols the divine figures seem not photogenical at best. Not for Ewa Malijewska, who unpretentiously shares with us her own experience of God, which is rare in the era of political correctness.
It requires both courage and an attitude of defenselessness, to expose to the public, the existential scandal that is the sacrifice of the God-Man, who looks at us from the images of Ewa, as if He had just been flogged for our sake, with a crown of thorns on His head, on the way to Golgotha. The experience of the Cross, so ridiculed today, opens up to us with many questions. Sometimes it is a profoundly metaphysical question, and sometimes a simple, though painful question about our contact with reality.
So there is a challenge in this painting – both for the artist and for the recipient, both for the believer and for the non-believer, because both of us live in a secularized world. In this world, what you wear is more important than what you have inside. The Saints in Ewa’s paintings invite us to look within ourselves, to give ourselves answers to the questions that arise in the silence free from the hustle and bustle. In a world stretched between fear and desire, one of the skills that are being tested, is the ability to think independently. That is what distiguishes us from animals, who allegedly we are today.
The images of Saints confront man with his own choices, they become a vivid question about whether to enjoy what is temporary, or whether to reach for eternity. God is not interested in appearences, and a gifted iconographer is able to convey this kind of metaphysical tension in the Creator’s look at His own creation. So we can perceive Ewa’s works from a purely secular perspective, but we can also take up a challenge and try to see the broken connection between art (eminently religious at its beginnings), and the contemporary turned away from its roots. We can respond to the gaze that flows from Ewa’s paintings, not from here, a gaze that is a promise and a foreshadowing of another world. A world that is censored today.
This another world can reveal itself to us with terryfying clarity, or it may be merely a premonition of a question that has never been formulated in us. So let us learn to look in order to see, and let the Saints look at us. This lesson is given to us by an artist who goes against the flow, who shares what is invisible, who gives us an insight into an experience that transcends the heritage of lies, ugliness and evil. Although to the three of them altars are erected with pride. Who are they able to feed? Whom they can provoke to think? In whom are they able to touch the longing for a place not of this world, patiently shining through the tissue of senses? In someone who gets easily deceived or in someone who likes the state of deception. Today, the snake amazes us from different corners of the world of art. and pop culture, abolishing the differences between them. Who is it able to feed with its unfulfilled promises? His absense from the canvases of Ewa’s work is conscious and significant. Yes, it was Eve who was tempted by the snake to pick the apple. That is why Mary turned out to be Her successor, just as Jesus became Adam’s successor. Look at them, Ewa Malijewska seems to say, look at the source of all things. Don’t waste your time contemplating garbage. Because no one will give us back our time, not only in this world, but also in the next one.
[PL[
Piękno, dobro i prawda – za którymi tęsknimy, do których mimowolnie się odwołujemy i które nie przestają być naszym punktem odniesienia, ta triada jest dziś nam skutecznie odbierana w świecie sztuki współczesnej, jakby należała do wymierającego gatunku. Z dala od ideologii, która infiltruje dziś każdy metr kwadratowy, istnieje jednak inny świat. Świat, w którym rozpoznajemy własne metafizyczne poruszenia, pragnienia i nadzieje. Świat, który próbowano zastąpić marksizmem, psychoanalizą, awangardą i uspołecznieniem sztuki, zacierając ślady pierwiastka nadprzyrodzonego i wymazując słowo Bóg z użycia.
Ewa Malijewska wydaje się odporna na oskarżenia o reakcyjność, jakimi próbuje się dziś zawstydzić współczesnych artystów, którzy nie zapominają o świecie ducha. Nie ulega też modom i nie przehandlowuje duchowości za odpryski new age. Swoją twórczością udowadnia, że w ogrodzie sztuk nie każde z drzew zostało wycięte. Że kolor, światło i tajemny nerw prowadzący rękę malarza, mogą jeszcze służyć poszukiwaniom duchowym, zamiast być narzędziem poprawnej politycznie strategii. Że sztuka współczesna nie musi grzęznąć w bagnie awangardy, neo awangardy, czyli de facto wydzielin ludzkich i sprzętów AGD, które urastają do miana artefaktu; nowoczesności, która od swojego początku przyjęła pozę wyszydzania tego, co boskie i w tej pozie pozostała nieporuszona niczym mucha uwięziona w bursztynie.
Obrazy Ewy pokazują nam świat odepchnięty i wypierany w dobie wojującej dechrystianizacji, którą przyjmuje się coraz częściej na zasadzie osmozy, bez świadomości, że najwyżej stojąca cywilizacja łacińska wyrasta z chrześcijaństwa. Ten rodzaj malarstwa jest wyciągnięciem ręki po pałeczkę, którą dzierżą w skali wieczności artyści popychający ludzkość do duchowych i egzystencjalnych poszukiwań, choć te koneksje próbuje się dziś podważyć, czy zagłuszyć teoriami sztuki współczesnej. Jej wpływy zaś sięgają nie tylko Akademii Sztuki, czy katedr wyższych uczelni, ale i samego Kościoła.
We współczesnej galerii bohaterowie prac Ewy często egzystują jako przedmiot wzgardy czy ośmieszenia. Bo chociaż upłynął już wiek od rewolucji bolszewickiej, która zainicjowała takie zmiany i tendencje w sztuce, Bóg nigdy nie zniknął z wyobraźni rewolucjonistów, jakby ci nie potrafili stworzyć nic, co nie byłoby do niego w kontrze. Tak bardzo awangardzistów Bóg nie obchodzi, że jest wrogiem publicznym numer jeden w rezerwuarze ich imaginacji. Ewa nie podejmuje jednak dialogu z bluźnierstwem, który od dawna jest aktem wyważania otwartych drzwi i napawania się swoją transgresją. Idzie swoją drogą, omijając grząski grunt „odwagi” ośmieszania tego, co święte, która dziś „artystów” nic nie kosztuje.
Udowadnia, że Maryja, czy Jezus nie muszą być postaciami wyjętymi ze zbanalizowanej ikonografii. Ze świeżym spojrzeniem konwertyty prowadzi nas do miejsc opuszczonych przez współczesnego artystę i korzysta z braku tłoku i zamieszania.
Weźmy obraz Ukrzyżowanego Jezusa – z uderzającym ładunkiem cierpienia, ale i czegoś intymnego, co ma swój początek w spojrzeniu nakierowanym wprost na odbiorcę i opowiadającym historię świętej krwi w sposób, który wymyka się łatwym odniesieniom do tradycji. Obraz zdradza przy tym osobiste tony w kontakcie z Bogiem-Człowiekiem – łaknienie spotkania, chęć poznania i bliskość Tajemnicy, która leczy.
Matka Boska – Gietrzwałdzka, czy Kodeńska, jest tą Matką, z którą nawiązujemy bliski kontakt, a nie odległą marmurową świętą, która srogo kontempluje ludzki upadek, jest Matką spoglądającą na nas i poprzez nas, pośredniczką między wiecznością, a tu i teraz, pogromczynią przeszkód stojących na drodze między nami a Bogiem-Człowiekiem. Jest święta syntezą – wielkości i pokory.
Duch Święty – w materialistycznym świecie, gdzie zaprzedaliśmy nasze zmysły bożkowi przyjemności, obrazy łączące nas ze światem boskim, stają się potwarzą dla całych pokoleń awangardy tępiących ślady duchowości w obszernych i często niemych przestrzeniach muzeów sztuki współczesnej, gdzie artysta działa metodą szoku, perwersji i maniakalnego skupienia na własnym ego, stając się alfą i omegą artystycznego pomieszania w XX i XXI wieku. Duch Święty, ta tajemnicza postać, objawia się tam, gdzie jeszcze nie wytępiono całych pokładów pokory. Zdaje się obecny tam, gdzie dajemy jej głos i gdzie otwieramy się na obecność Boga osobowego, którego istnienie podważa zarówno komunizm, jak i new age.
No, właśnie. Bóg? To słowo coraz częściej jest wymazywane, odstawiane do kąta, a jeśli ma ono rację bytu, to jako przedmiot szyderstw. Bożkiem stało się bowiem ciało, przyjemność, czy nawet sama entropia, w zderzeniu z którymi postacie boskie zdają się w najlepszym razie nie fotogeniczne. Nie dla Ewy Malijewskiej, która bezpretensjonalnie dzieli się z nami własnym doświadczeniem Boga, co w dobie poprawności politycznej zyskuje nowy ciężar gatunkowy. To wymaga zarazem odwagi i postawy bezbronności, wystawienia na widok publiczny tego egzystencjalnego skandalu, jakim jest ofiara Boga-Człowieka, który spogląda na nas z obrazów Ewy, jakby dopiero co był w naszej sprawie wychłostany, z cierniową koroną na głowie, w drodze na Golgotę. Doświadczenie Krzyża tak dziś ośmieszone, otwiera się przed nami z różnego kalibru pytaniami. Czasem jest to pytanie dogłębnie metafizyczne, a czasem proste, choć i dotkliwe zapytanie o nasz kontakt z rzeczywistością.
Jest więc w tej twórczości malarskiej rzucone wyzwanie – zarówno dla twórcy jak i dla odbiorcy, zarówno dla wierzącego jak i dla niewierzącego, bo jedni i drudzy żyjemy w zsekularyzowanym świecie, w którym coraz częściej bardziej się liczy, co masz na sobie, niż co masz w sobie. Święci z obrazów Ewy zapraszają nas do spojrzenia w głąb siebie, do udzielenia sobie odpowiedzi na pytania, które rodzą się w wolnej od zgiełku ciszy. W świecie rozpiętym między strachem, a żądzą, jedną z umiejętności poddawanych próbie jest bowiem zdolność samodzielnego myślenia, czyli to, co odróżnia nas od zwierząt, którymi wmawia się nam dziś, że jesteśmy.
Obrazy świętych konfrontują człowieka z jego własnym wyborami, są żywym pytaniem o to, czy poprzestaje się na tym, co doraźne, czy jednak sięga się w stronę wieczności. Boga nie interesują pozory i zdolny ikonograf jest zdolny przekazać ten rodzaj metafizycznego napięcia w spojrzeniu Stwórcy na stworzenie.
Możemy więc patrzeć na prace Ewy z wyłącznie sekularnej perspektywy, ale możemy też podjąć rzucone wyzwanie i próbować dostrzec zerwany pomost między sztuką, która u swego zarania była wybitnie religijna ze współczesnością odwróconą od swoich korzeni. Możemy odpowiedzieć na spojrzenie płynące z obrazów Ewy, na to spojrzenie nie stąd, spojrzenie stanowiące obietnicę i zapowiedź innego świata, który dziś jest na cenzurowanym.
Ten inny świat może nam się objawić z przerażającą jasnością, a może być ledwie przeczuciem pytania, które nigdy nie zostało w nas sformułowane. Uczmy się więc patrzeć, aby widzieć i pozwólmy świętym spoglądać na nas. Tę lekcję daje nam bowiem artysta idący pod prąd, dzielący się tym, co niewidzialne, dający nam wgląd w doświadczenie, które przekracza tak powszechne dziś dziedzictwo kłamstwa, brzydoty i zła, którym z taką dumą i uporem stawia się dziś ołtarze. Kogo są one w stanie nakarmić? Pobudzić do refleksji? W kim są one w stanie poruszyć tęsknotę za miejscem nie z tego świata, ale prześwitującym cierpliwie przez tkankę zmysłów? W kimś, kto daje się zwieść lub w kimś, kto lubi stan zwiedzenia. Wąż epatuje nas dziś z różnych kątów i zakamarków świata sztuki i pop kultury, znosząc różnice między nimi. Kogo jest jednak w stanie nakarmić swoimi obietnicami bez pokrycia? Jego nieobecność na płótnach prac Ewy jest świadoma i znacząca. Tak, to Ewę skusił wąż do zerwania jabłka. Dlatego jej następczynią okazała się Maryja, podobnie jak następcą Adama stał się Jezus. Spójrzcie na nich, zdaje się mówić Ewa Malijewska, spójrzcie na źródło wszechrzeczy. Nie marnujcie czasu na kontemplację śmieci. Bo czasu nikt nam nie zwróci nie tylko w tym, ale i w innym świecie.
